Məktəb direktorlarının əsas səlahiyyətləri təhsil müəssisəsinin idarə olunması, pedaqoji və inzibati işçilərin fəaliyyətinin koordinasiyası, tədrisin keyfiyyətinə nəzarət və məktəbin inkişaf strategiyasının müəyyən edilməsindən ibarət olmalıdır. Onlar təhsil proqramlarının düzgün icrasına, müəllimlərin və şagirdlərin hüquqlarının qorunmasına, məktəbdaxili nizam-intizama cavabdehdirlər.
Bundan əlavə, məktəb direktorları valideynlərlə və ictimaiyyətlə səmərəli kommunikasiya qurmalı, təhsil müəssisəsinin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi istiqamətində qanun çərçivəsində addımlar atmalıdırlar. Onlar eyni zamanda müəllimlərin peşəkar inkişafını təmin etməli və məktəbin nüfuzunun artırılması üçün innovativ metodlara açıq olmalıdırlar.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əmrah Həsənli xeberlenti.com-a müsahibə verib. Müsahibəni təqdim edirik:
– Əmrah bəy, sizcə məkktəblərdə valideynlərdən pul yığılması problemi nə ilə əlaqədardır? Bunun əsas günahkarı kimdir?
– Məktəblərdə valideynlərdən pul yığılması geniş yayılmış və mübahisəli mövzulardan biridir. Bu məsələnin əsas səbəbi təhsil sistemində maliyyələşdirmə problemləri və bəzən direktorların və məktəb rəhbərliyinin sui-istifadə hallarıdır. Amma günahı təkcə direktorların üzərinə atmaq düzgün olmaz.
Əgər məktəbə ayrılan vəsaitlər yetərli deyilsə və infrastrukturla bağlı problemlər varsa, bəzən valideynlər könüllü şəkildə məktəbə dəstək olmaq istəyirlər. Ancaq bu proses könüllülük prinsipi ilə həyata keçirilməlidir, məcburiyyət olmamalıdır. Əgər məktəbdə valideynlərdən pul yığımı məcburiləşdirilirsə və ya rəsmi ödənişlərdən kənar qeyri-qanuni yollarla pul tələb edilirsə, bu, artıq korrupsiya əlamətidir və ciddi hüquqi məsuliyyət doğurur.
– Bu problemin həlli üçün hansı addımlar atılmalıdır?
– İlk növbədə, məktəblərin maliyyələşdirilməsi və idarəetmə sistemində islahatlar aparılmalıdır. Məktəb direktorlarının məsuliyyət və səlahiyyətləri dəqiq müəyyən edilməli, onların hesabatlılığı artırılmalıdır.
Bundan başqa, valideyn-məktəb münasibətlərində şəffaflıq təmin edilməli, hər hansı maddi dəstək göstərmək istəyən valideynlər üçün qanuni mexanizmlər yaradılmalıdır. Məsələn, rəsmi fondlar və ya sponsorluq proqramları vasitəsilə məktəblərə yardım etmək mümkündür.
Eyni zamanda, valideynlər və müəllimlər üçün maarifləndirmə tədbirləri keçirilməlidir ki, onlar öz hüquq və vəzifələrini bilsinlər. Təhsil müəssisələrində anonim şikayət mexanizmləri yaradılmalıdır ki, valideynlər və müəllimlər hər hansı qanunsuzluqla bağlı rahat şəkildə müraciət edə bilsinlər.
Əgər məktəbdə pul yığımı qeyri-qanuni şəkildə həyata keçirilirsə, müvafiq dövlət qurumları və ictimaiyyət bu məsələyə ciddi nəzarət etməlidir. Təhsilin tamamilə pulsuz olması prinsipi qorunmalı və məktəblər büdcədən yetərli vəsait ala bilməlidirlər.
– Sizcə, məktəb direktorlarının səlahiyyətləri artırılmalıdır, yoxsa azaldılmalıdır?
– Məktəb direktorlarının səlahiyyətləri keyfiyyətli idarəetmə üçün kifayət qədər olmalıdır, amma bu səlahiyyətlər şəffaflıq və hesabatlılıq prinsipləri ilə tənzimlənməlidir. Hazırda bəzi məktəb direktorları geniş səlahiyyətlərə malikdir, lakin onların üzərində effektiv nəzarət mexanizmləri zəifdir.
Əgər direktorların səlahiyyətləri artırılacaqsa, bu zaman eyni zamanda onların fəaliyyətinə ictimai və dövlət nəzarəti də gücləndirilməlidir. Məktəb rəhbərləri təhsil siyasətini icra edən peşəkar menecerlər olmalıdırlar, özbaşına qərar verən şəxslər deyil.
Ümumilikdə, təhsil sistemində şəffaflıq, keyfiyyət və ədalət prinsipləri təmin olunmalıdır ki, nə valideynlər, nə də müəllimlər pul yığımı kimi hallarla üzləşməsinlər.
Məktəb direktorları təhsilin inkişafında mühüm rol oynayır və onların peşəkarlığı, idarəçilik bacarıqları məktəbin ümumi mühiti və keyfiyyətinə təsir edir. Pul yığımı kimi neqativ hallar isə yalnız sistemli yanaşma və effektiv nəzarətlə aradan qaldırıla bilər. Dövlət, cəmiyyət və təhsil ictimaiyyəti bu məsələdə birlikdə hərəkət etməlidir.
Həsən Məmmədov
